Του Μπάμπη Συριόπουλου.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 17-18 Ιανουαρίου 2026
Η κυρίαρχη μέχρι τώρα απάντηση απέναντι στην πρωτόγνωρη, για τις μέρες μας, επιθετικότητα των ΗΠΑ είναι η συμμόρφωση στη φαινομενική παντοδυναμία τους. Η υπακοή όμως οδηγεί συνήθως σε πολέμους και καταστροφές. Οι εργατικές λαϊκές δυνάμεις δεν μπορούν επίσης να εναποθέσουν τις ελπίδες τους σε άλλες καπιταλιστικές δυνάμεις και μπλοκ. Η πάλη ενάντια στον πολεμικό καπιταλισμό και το ευρωνατοϊκό μπλοκ πρώτα απ’ όλα, είναι δικό τους καθήκον.
Ο ρωμαίος στρατηγός και οι εξεγερμένες φυλές
Το δεύτερο μισό του 1ου μ.Χ. αιώνα, όταν αυτοκράτορας της Ρώμης ήταν ο Βεσπασιανός, δύο ισχυρές γαλατικές φυλές της βόρειας Ευρώπης, οι Τρεβήροι και οι Λίγγονες εξεγέρθηκαν εναντίον της αυτοκρατορίας. Ο ρωμαίος στρατηγός Πετίλιος Κεριάλης μιλώντας στη συνέλευση των εξεγερμένων φυλών, είπε μεταξύ άλλων τα εξής: «Όπως υποφέρετε εξαιτίας της άγονης γης ή των πολλών βροχοπτώσεων ή άλλων φυσικών δεινών, εξίσου υποφέρετε από τη σπατάλη ή την απληστία των ηγετών σας [των ρωμαίων αυτοκρατόρων]. Όσο υπάρχουν άνθρωποι, θα υπάρχουν και δεινά, αυτά όμως δεν διαρκούν για πάντα και κάποτε έρχονται ως αποζημίωση καλύτερες εποχές· […] εκτός αυτού, βρίσκεστε σε εξαιρετικά επικίνδυνη θέση, γιατί έχετε χρυσό και άλλα πλούτη, που αποτελούν τις κύριες αιτίες του πολέμου. Για όλα αυτά, να αγαπήσετε και να διαφυλάξετε την ειρήνη και αυτήν εδώ την πόλη, στην οποία νικητές και ηττημένοι ζούμε κάτω από τους ίδιους νόμους· διδαχτείτε από τα ευχάριστα αλλά και τα οδυνηρά μαθήματα της τύχης να μην προτιμάτε την αλαζονεία και τον όλεθρο από την υπακοή και την ασφάλεια» (Τάκιτος, Ιστορίες, Βιβλίο IV).
Οι σημερινές ΗΠΑ διακηρύσσουν με κάθε τρόπο και χωρίς προσχήματα το δικαίωμά τους να επεμβαίνουν στρατιωτικά όταν το κρίνουν σκόπιμο, διεκδικώντας πλούτη, ορυκτά και εξουσία. Με την επιβλητική και πολυδιαφημισμένη στρατιωτική τους δύναμη αποπνέουν έναν αέρα παντοδυναμίας. Οι εποχές έχουν αλλάξει, δεν υπάρχουν φυλές πια για να εξεγερθούν αλλά το ερώτημα της στάσης των λαών και των εργαζομένων όλου του πλανήτη απέναντι στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό παραμένει και χρειάζεται απάντηση.
«Μας έλεγαν θα νικήσετε όταν υποταχτείτε ….»
Απέναντι στην πρωτοφανή και σοκαριστική επιθετικότητα της υπερδύναμης που σηματοδοτεί η προεδρία Τραμπ, η κυρίαρχη απάντηση είναι η συμμόρφωση με τις «φιλικές» παραινέσεις του ρωμαίου στρατηγού. Απέναντι στην παντοδυναμία, η «υπακοή και η ασφάλεια» είναι καλύτερη από την αλαζονεία της ανταρσίας που καταλήγει στον όλεθρο. Εξάλλου δεν μπορεί, θα έρθουν καλύτερες μέρες, οι πρόεδροι αλλάζουν κι αυτοί, όπως άλλαζαν κάποτε και αυτοκράτορες. Αυτή τη γραμμή της συμμόρφωσης ακολουθούν όχι μόνο τα καθαρόαιμα αστικά κόμματα και κυβερνήσεις αλλά -με αστερίσκους- και η σοσιαλδημοκρατία και η κυβερνητική αριστερά. Η ρήξη με τις ΗΠΑ, η διακοπή των κάθε είδους στρατιωτικών διευκολύνσεων, το διώξιμο των βάσεων, η αποχώρηση από το ΝΑΤΟ είναι εκτός συζήτησης.
Ωστόσο η υπακοή δεν οδηγεί συνήθως στην ασφάλεια και στην επιβίωση. Οι ανθρώπινες απώλειες στον 1ο Παγκόσμιο πόλεμο, κάπου 20 εκατομμύρια νεκροί, προέκυψαν εξαιτίας της υπακοής των λαών στις κυβερνήσεις τους, της ευπιστίας τους στα «εθνικά δίκαια» της χώρας τους και των συμμαχιών της. Αντίθετα, οι επαναστάσεις σταμάτησαν τον πόλεμο, η ρωσική και η γερμανική… Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος στη Μικρά Ασία -με τα γνωστά αποτελέσματα- έγινε στο όνομα της Μεγάλης Ιδέας, με την αρχική υποστήριξη των συμμάχων της Αντάντ και την πίστη ότι θα συνεχίσουν να υποστηρίζουν τον ελληνικό στρατό μέχρι τέλους.
Η πολιτική του κατευνασμού απέναντι στον ναζισμό, η συμφωνία του Μονάχου και το σύμφωνο «μη επίθεσης» Ρίμπεντροπ-Μολότοφ επέτρεψαν στη χιτλερική Γερμανία να δυναμώσει. Οι ακυρωμένες ή μισοτελειωμένες επαναστάσεις καταλήγουν σε δικτατορίες και πολέμους. Η υπακοή, η ανοχή, η κεκτημένη ταχύτητα του αυτονόητου καταλήγουν σε τραγωδίες και εκατόμβες. Ο ελληνοτουρκικός ανταγωνισμός για τους υδρογονάνθρακες της Ανατ. Μεσογείου, με την κούρσα των εξοπλισμών και τους πολεμικούς κινδύνους που συνεπάγεται, τρέφεται από την εμπιστοσύνη των δύο λαών στις αστικές τους τάξεις, στις κυβερνήσεις τους, στα εθνικά δίκαια και στους χάρτες που δημοσιεύουν· αντίθετα η διεθνιστική αλληλεγγύη των δύο λαών, μόνο η ανυπακοή και η ανταρσία τους μπορούν να φρενάρουν ή και να σταματήσουν αυτόν τον αστικό, άδικο κι από τις δυο πλευρές και επικίνδυνο ανταγωνισμό.
Η στρατιωτική ισχύς των ΗΠΑ είναι αδιαμφισβήτητη, ωστόσο -κακά τα ψέματα- δεν είναι υπερδύναμη μόνο ή κυρίως λόγω αυτής, αλλά γιατί είναι ηγεμονική δύναμη -σε αποδρομή- του παγκόσμιου καπιταλισμού. Η δύναμή τους είναι το ΤΙΝΑ, το τέλος της ιστορίας με τον «καλύτερο των δυνατών κόσμων», τον καπιταλισμό στη σύγχρονη καθολική εκδοχή του όπου όλα εμπορευματοποιούνται, ιδιωτικοποιούνται και το μοναδικό κριτήριο και μέτρο είναι το κέρδος. Η ΕΕ είναι αδιαπραγμάτευτη συνθήκη, ακόμα και για την ευρωπαϊκή αριστερά, χωρίς να έχει στρατό και αστυνομία δικά της, γιατί έχει καταστεί φυσική και αυτονόητη πραγματικότητα, κάπως σαν την άγονη γη, τις βροχοπτώσεις και τα άλλα «φυσικά δεινά» με τα οποία πρέπει να συμβιώνουμε, όπως συμβούλευε ο στρατηγός Κεριάλης. Ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός φαίνεται παντοδύναμος γιατί το «ανήκομεν εις την Δύσιν» για τις χώρες του ευρωατλαντικού μπλοκ είναι ακόμα, παρά τις ρωγμές, πλειοψηφικό δόγμα.
Η ήττα του κομμουνιστικού κινήματος, η υποχώρηση της επαναστατικής απειλής στον καπιταλιστικό κόσμο, η κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού», η ανάδυση νέων καπιταλιστικών δυνάμεων, ανταγωνιστικών προς το ευρωνατοϊκό μπλοκ, στρώνουν το έδαφος για μια δεύτερη απάντηση στην εξοργιστική αυθαιρεσία των ΗΠΑ. Λαϊκές δυνάμεις σε όλο τον κόσμο που αγανακτούν κάτω από τη σιδερένια φτέρνα του αμερικανικού ιμπεριαλισμού, ακόμα και δυνάμεις της αριστεράς, προσβλέπουν σε καπιταλιστικές δυνάμεις και καθεστώτα για να αποτελέσουν το αντίπαλο δέος, να περιορίσουν ή και να σταματήσουν την αυτοκρατορική αυθαιρεσία του. Η λάιτ εκδοχή αυτής της αντίληψης είναι να αποτελέσει η ίδια η ΕΕ αντίβαρο με την πολιτική της ολοκλήρωση, με την απεμπλοκή της από τις ΗΠΑ και την ανάληψη αυτόνομου παγκόσμιου ρόλου. Η ΕΕ βέβαια, αντί για δύναμη ειρήνης, μετατρέπεται σε δύναμη πολέμου απέναντι στην υποτιθέμενη ρωσική απειλή.
Η πιο ριζοσπαστική εκδοχή για τον ρόλο του αντίπαλου δέους είναι η εναπόθεση των ελπίδων στην Κίνα, στη Ρωσία, στα BRICS, στο υπό διαμόρφωση αντίπαλο μπλοκ. Μάλιστα υπάρχουν δυνάμεις και αγωνιστές της Αριστεράς που δεν βλέπουν καπιταλιστικούς ανταγωνισμούς, αλλά τους κληρονόμους του πρώην «υπαρκτού σοσιαλισμού» και τον «παγκόσμιο νότο» ενάντια στους προαιώνιους εχθρούς τους. Η κομμουνιστική Αριστερά που μιλάει για την έξαρση των πολύμορφων καπιταλιστικών-ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών κατηγορείται για τήρηση ίσων αποστάσεων απέναντί τους, ξεπλένοντας δήθεν τελικά το ευρωνατοϊκό μπλοκ και τις ΗΠΑ.
Η παραδοχή της πραγματικότητας για την ύπαρξη παγκόσμιου ανταγωνισμού για την παγκόσμια ηγεμονία δεν σημαίνει καθόλου ότι όλες οι πλευρές -και πολύ περισσότερο κάθε μεμονωμένη χώρα ή λαός που εμπλέκεται αναπόφευκτα σ’ αυτόν- είναι το ίδιο. Η απόφαση του ιδρυτικού Συνεδρίου της Κομμουνιστικής Απελευθέρωσης (Φεβρουάριος 2025) ξεκαθαρίζει: «Η λυσσώδης προσπάθεια των ΗΠΑ να διατηρήσουν την ηγεμονία απέναντι στην ανοδική πορεία της Κίνας, αξιοποιώντας την πανίσχυρη στρατιωτική τους δύναμη, το δολάριο και γενικά το χρηματοπιστωτικό σύστημα που ελέγχουν, καθώς και το τεχνολογικό προβάδισμα (αν και αυτό φθίνει) είναι κορυφαίος παράγοντας αστάθειας και απειλής της ειρήνης». Οι ΗΠΑ βάζουν φωτιά στον κόσμο γιατί χάνουν την οικονομική τους πρωτοκαθεδρία, αυτές βιάζονται να ανασχέσουν την οικονομική τους υποχώρηση χρησιμοποιώντας την στρατιωτική τους υπεροπλία τώρα που μπορούν, τα δικά τους αστικά συμφέροντα επιβάλλουν επεμβάσεις και πολεμικούς εκβιασμούς, όχι γιατί είναι παντοδύναμες, αλλά ακριβώς γιατί δεν είναι πια.
Για το εργατικό κίνημα, τις κομμουνιστικές δυνάμεις και την Αριστερά η έμπρακτη πάλη ενάντια στις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις των ΗΠΑ, του Ισραήλ και των συμμάχων τους είναι ένα πρώτιστο και αδιαπραγμάτευτο καθήκον. Η αντίθεση στον καπιταλισμό γενικά -και σε κάθε ιμπεριαλιστική δύναμη, παλιά ή ανερχόμενη, στην ανέκαθεν εγκληματική τελικά επιδίωξη του κέρδους πάση θυσία- δεν αδυνατίζει καθόλου αυτή την προτεραιότητα. Αν αυτή η ιεράρχηση ισχύει για όλο τον κόσμο, ισχύει δύο φορές για τους λαούς στο ευρωνατοϊκό μπλοκ που οι αστικές τους τάξεις είναι εμπλεκόμενες και συνένοχες στα ιμπεριαλιστικά εγκλήματα με κραυγαλέο παράδειγμα τη γενοκτονία στη Γάζα και όχι μόνο. Για τους λαούς της «Δύσης», η πάλη ενάντια στις πολεμικές εκστρατείες της, για αποχώρηση από το ΝΑΤΟ και διάλυσή του, η αλληλεγγύη σε κάθε λαό που γίνεται στόχος επεμβάσεων και εκβιασμών, η πάλη ενάντια στην κούρσα των εξοπλισμών, στον μιλιταρισμό και στην ρωσοφοβία που τον δικαιολογούν είναι εκ των ων ουκ άνευ.
Η εναπόθεση όμως των ελπίδων για την αντιμετώπιση της επιθετικότητας των ΗΠΑ, σε αντίπαλες καπιταλιστικές δυνάμεις και αυταρχικά καθεστώτα δεν δυναμώνει την αντιιμπεριαλιστική πάλη στις χώρες της «Δύσης», αντίθετα καλλιεργεί την αναμονή έξωθεν σωτηρίας, τον εφησυχασμό και την αδράνεια.
Γεωπολιτική ή ταξική πάλη;
Συνεργασία των αντιπάλων στην υπερεκμετάλλευση
Η Ρωσία, η Κίνα, το Ιράν, τα BRICS και άλλες δυνάμεις στο μέλλον μπορεί για τα δικά τους αστικά συμφέροντα να έρχονται σε αντίθεση με τον ηγεμονικό ιμπεριαλισμό των ΗΠΑ. Μπορεί να ενισχύουν λαϊκά κινήματα, να στηρίζουν επαναστατικά καθεστώτα όπως της Κούβας, αυτή η στήριξή τους όμως είναι εργαλειακή, πραγματοποιείται στο βαθμό που ελπίζουν να βελτιώσουν τη θέση τους απέναντι στους ανταγωνιστές τους. Η στάση της Κίνας και της Ρωσίας στο παλαιστινιακό είναι ενδεικτική. Επέτρεψαν συνδιασκέψεις Παλαιστινίων στο έδαφός τους, έκαναν εποικοδομητικές προτάσεις στον ΟΗΕ και συνέχισαν τις οικονομικές σχέσεις τους με το Ισραήλ, «business as usual».
Εξάλλου δένονται από αντιφατικούς αλλά πραγματικούς δεσμούς συνεργασίας που κρατούν εδώ και δεκαετίες με τους ανταγωνιστές τους στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό πλέγμα. Τι θα ήταν οι δυτικές πολυεθνικές χωρίς την υπερεκμετάλλευση της κινεζικής και νοτιοασιατικής εργατικής τάξης, με την πολύτιμη συνεργασία του κυβερνώντος ΚΚ της Κίνας. Οι αστικές τάξεις -με κόκκινη ή άλλη σημαία- μοιράζονται τα κέρδη, κάνοντας τη βρώμικη δουλειά της καθυπόταξης των εργατικών τάξεων για να δουλεύουν 24/7 χωρίς δημοκρατικές ελευθερίες. Η βασική προϋπόθεση για την εκκίνηση κάθε αστικής τάξης στον παγκόσμιο ανταγωνισμό είναι το ξεζούμισμα των δικών της εργαζομένων. Η δύναμη των BRICS είναι πρώτα απ’ όλα η νίκη τους ενάντια στον εσωτερικό τους εχθρό. Αν η αριστερά της Δύσης ελπίζει σ’ αυτές τις δυνάμεις για να νικήσουν τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό, πρέπει να εύχεται και την ήττα ή την «εθελοντική» παράδοση των εργατικών τους τάξεων, τη συνέχιση της καταπίεσης. Αυτό θέλουμε; Η αντικατάσταση της ταξικής πάλης από τη γεωπολιτική προωθεί την παθητικοποίηση και την ήττα του εργατικού κινήματος σε Δύση και Ανατολή.
Ο εργατικός διεθνισμός και τα κρατικά συμφέροντα.
Η τρίτη απάντηση αντί της υποταγής για να ’χουμε το κεφάλι μας ήσυχο -που δεν θα το ’χουμε- και της αναμονής έξωθεν σωτήρων -που δεν θα μας σώσουν- είναι η ανεξάρτητη αντικαπιταλιστική δράση των λαών ενάντια στην αστική τάξη και τα ιμπεριαλιστικά μπλοκ, πρώτα απ’ όλα στις ΗΠΑ και στους συμμάχους της, ιδιαίτερα σ’ αυτή τη συγκυρία. Η ανάγκη συγκρότησης ενός τρίτου στρατοπέδου διεθνιστικής λαϊκής πάλης ανεξάρτητου από κάθε ιμπεριαλιστικό μπλοκ δεν σημαίνει αντικαπιταλιστική αφέλεια και αγνόηση της γεωπολιτικής πραγματικότητας. Προφανώς και το δικό μας στρατόπεδο πρέπει να αξιοποιήσει τις ιμπεριαλιστικές αντιθέσεις, τα ρήγματα και τις συγκρούσεις. Απλά για να γίνει αυτό πρέπει πρώτα να υπάρχει και να δυναμώνει.
Το δόγμα «ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου» μπορεί να λειτουργήσει στις διακρατικές σχέσεις για μεγάλες περιόδους με μεγάλη αποτελεσματικότητα. Για ένα επαναστατικό κίνημα όμως είναι διαφορετικά τα πράγματα. Ο εργατικός διεθνισμός, η επαναστατική αλληλεγγύη βασίζονται σε κοινά ταξικά συμφέρονται και στους σκοπούς της κοινωνικής απελευθέρωσης που δεν «ξαμώνουν σύνορα και χώριους ουρανούς». Αντίθετα ένα αστικό κράτος βρίσκεται σε «βασική αντίθεση» με τα εργατικά συμφέροντα όπου γης. Μπορεί για συγκυριακούς λόγους να στηρίξει ένα λαϊκό κίνημα ή και μια κοινωνική επανάσταση αλλά αυτά δεν μπορούν να βασίζονται σ’ αυτό. Τραγικό παράδειγμα είναι το κουρδικό κίνημα στη Συρία που στηρίχτηκε στη στρατιωτική υποστήριξη των ΗΠΑ και από τη στιγμή που αυτή αποσύρεται, έχει βρεθεί σε πολύ δύσκολη θέση. Ιδίως η στήριξη από τις ΗΠΑ για δημοκρατία, ελευθερίες και ανθρώπινα δικαιώματα είναι δηλητηριασμένο φρούτο. «Φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντας».
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 17-18 Ιανουαρίου 2026