Της Πάττυ Καλού
[Το σχόλιο απευθύνεται στην ανακοίνωση του κυρίου Θανάση Καββαδά με τίτλο «Όταν η τοξικότητα, η εμπάθεια και η άγνοια σπάνε τα κοντέρ…»]
Υπάρχουν κείμενα και γραπτά πολιτικών προσώπων στα οποία εντοπίζεις σημαντική έλλειψη επιχειρημάτων και πολιτικού έρματος. Γραπτά τα οποία καταφεύγουν σε απλοϊκές κατηγορίες περί «τοξικότητας» αντί να απαντήσουν στην ουσία.
Σε αυτά τα κείμενα εντοπίζονται ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά (ανακαλώντας όσα έχω μελετήσει για τον πολιτικό λόγο από τις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου μέχρι σήμερα
Άλλωστε υπήρξα και αναπληρώτρια έφηβη βουλεύτρια στο Λύκειο.
Διχοτομική σκέψη
Πολιτικός λόγος με αναφορά σε «κακία», «εμπάθεια» απέναντι σε λογικό προβληματισμό προδίδει έναν πρωτόγονο αμυντικό μηχανισμό. Το άτομο ή φορέας που γράφει το κείμενο χωρίζει τον κόσμο, τους πολίτες σε «καλούς» (εμάς) και «κακούς» (όσους μας κρίνουν). Αυτό αποφεύγει τη γνωστική ασυμφωνία – δηλαδή την ανάγκη να σκεφτεί κανείς ότι «ίσως ο επικριτικής μου έχει δίκιο»…!!!
Προβολή και Μετατόπιση
Αντί ο συνάκτης να διαχειριστεί το δικό του άγχος ή την αδυναμία του να απαντήσει δομημένα, μετατοπίζει την ευθύνη στον πολίτη. Ο προβληματισμός βαφτίζεται «κακία» ή «εμπάθεια» ώστε να ακυρωθεί ηθικά ο ομιλών και να μην χρειαστεί να απαντηθεί το ερώτημά του.
Συναισθηματική παλινδρόμηση και άμυνα υπεροψίας
Σε κατάσταση πίεσης ή έλλειψης επιχειρημάτων η επικοινωνία παλινδρομεί σε παιδικά πρότυπα συμπεριφοράς (πχ με ζηλεύεις, είσαι κακός) όπου το συναίσθημα κυριαρχεί απόλυτα επάνω στη λογική.
Από την άλλη, συχνά, η παιδική απλοϊκότητα στη γραφή κρύβει αλαζονεία. Ο συντάκτης θεωρεί ότι βρίσκεται σε τέτοια θέση ισχύος που δεν οφείλει να κουραστεί για να συντάξει μια σοβαρή, επιστημονικά δομημένη απάντηση.
Λαϊκισμός και επίκληση στο συναίσθημα
Όταν λείπει η τεκμηρίωση με επιστημονικά δεδομένα επιστρατεύεται το πάθος. Η επίκληση στο συναίσθημα στοχεύει στη δημιουργία μιας συγκινησιακά φορτισμένης μάζας οπαδών που θα αντιδράσουν με το θυμικό και όχι με την κρίση τους.
Απολιτικοποίηση του διαλόγου
Μετατρέποντας ένα πολιτικό, κοινωνικό θέμα σε θέμα «προσωπικής κακίας» το κείμενο στερεί από τον πολίτη το δικαίωμα της πολιτικής παρέμβασης, ο διάλογος υποβιβάζεται σε μορφή «καβγά» και παύει να είναι εποικοδομητική η συζήτηση.
Γνωστική τεμπελιά
Η απουσία επιστημονικής ή λογικής τεκμηρίωσης δείχνει μια τάση υποτίμησης της γνώσης λες και το κοινό δε χρειάζεται αποδείξεις παρά μόνο συναίσθημα και απλοϊκές αφηγήσεις.
Διαβάζουμε πολύ συχνά, αντίστοιχες πολιτικές τοποθετήσεις που αποτελούν κλασικά παραδείγματα κειμένων με σημαντικό επικοινωνιακό έλλειμα. Που χρησιμοποιούν την ηθικολογία («κακία», «εμπάθεια», «τοξικότητα») προκειμένου να κρύψουν αντικειμενική αδυναμία άρθρωσης σοβαρού λόγου. Ψυχολογικά είναι μία κραυγή ανασφάλειας και κοινωνικά μία προσπάθεια φίμωσης της λογικής κριτικής μέσω της ενοχοποίησης.
Από έναν σύγχρονο, δημοκρατικό πολιτικό λόγο, όμως, περιμένουμε ειλικρίνεια, σαφήνεια και ρεαλιστικές προτάσεις που να απαντούν στα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας. Ο δημοκρατικός πολιτικός λόγος στηρίζεται σε λογικά και τεκμηριωμένα επιχειρήματα και όχι αόριστες υποσχέσεις. Έχει ήθος και αξιοπρέπεια, αποφεύγει τον διχασμό τον λαϊκισμό, προάγει τον υγιή δημοκρατικό διάλογο.
Ίσως κάπως, κάπου, κάποτε να τα ζήσουμε….