Του Μιχάλη Μαραγκάκη
Εδώ και χρόνια Ελληνικοί και Διεθνείς Οργανισμοί διαπιστώνουν ότι το Ελληνικό κράτος και κατ’ επέκταση οι κυβερνήσεις, οι περιφέρειες, οι δήμοι και οι αρμόδιες υπηρεσίες τους δεν παρέχουν στις κοινότητες των Ρομά συνθήκες διαβίωσης που να μπορούν να χαρακτηριστούν τουλάχιστον αξιοπρεπείς!
Η Λευκάδα και πάλι στην πρωτοπορία με εκατοντάδες στρέματα παράνομης χωματερής μέσα στην θάλασσα και την καταστροφή του μεγάλης περιβαλλοντικής και ιστορικής αξίας μνημείου των Αλυκών συνεχίζει επί δεκαετίες να θεωρεί φυσιολογικό οι οικογένειες των Ρομά συμπολιτών μας να βιώνουν ακραία φτώχεια, ζώντας σε αυτοσχέδιες παράγκες χωρείς δίκτυα ηλεκτροδώτησης, ύδρευσης, αποχέτευσης και υπηρεσίες που όλοι εμείς απολαμβάνουμε σαν φυσιολογικές!
Ο αντιτσιγγανισμός (μορφή ακραίου ρατσισμού) καλλιεργήθηκε άδικα,ύπουλα και συστηματικά στις καρδιές μας οδηγόντας στο περιθώριο την ομάδα των αδύναμων Ρομά συμπολιτών μας! Καλλιεργήθηκε έντεχνα από τους Ναζί με εκατοντάδες χιλιάδες εκτελεσθέντων στα στραατόπαιδα συγκέντρωσης και στους θαλάμους αερίων, και συνεχίζεται στις μέρες μας με τον άδικο και αδίστακτο διωγμό ρους!!
Η φτώχεια των Ρομά δεν είναι φυσική κατάσταση! Εμείς έχουμε δημιουργήσει τα γκέτο εμείς πρέπει να επιλύσουμε το πρόβλημα! Τα γκέτο γεννούν παραβατικότητα!
Η δικαιολογία ότι οι Ρομά κλέβουνε (περισσότερο από εμάς) δεν ευσταθεί γιατί ποτέ δεν μπλεκτήκαν στην μεγάλη απάτη-αρπακτή στο χρηματιστήριο,ποτέ δεν τους είδαμε στα Funds τους servisers στις κατασχέσεις, στους πλειστηριασμούς τις πρώτης κατοικίας την φτωχών δανειοληπτών που παγιδευτήκαν από το τραπεζικό κατεστημένο! Για την χρεοκοπία, την πτώχευση της Ελλάδας, τους ληστρικούς όρους των μνημονίων δεν ευθύνονται οι Ρομά!
Η κατηγορία ότι είναι βρόμικοι και τα παιδιά τους πάνε με βρόμικα ρούχα στο σχολείο είναι άδικη όσο οι δήμοι δεν επιλύουν το πρόβλημα υδροδότησης και ηλεκτροδότησηςτων κατοικιών τους!
Όλα ξεκινούν και τελειώνουν στους Δήμους που είναι αρμόδιοι και υπεύθυνοι σύμφωνα με τον νόμο για την αρμονική ένταξη των Ρομά στις τοπικές κοινωνίες! Υπεύθυνοι είναι όχι μόνο οι επικεφαλείς των Δήμων αλλά και οι αρμόδιες κοινωνικές υπηρεσίες των Δήμων ή του κράτους! Χρειάζονται προγράμματα χρηματοδότησης (που υπάρχουν!) και πολιτική βούληση (που δεν υπάρχει!). Όπου έχει υπάρξει Δήμαρχος που έχει ενδιαφερθεί υπάρχουν θετικά αποτελέσματα!Όπου δεν υπάρχει τα πράγματα γίνανε χειρότερα!
Οι συμπολίτες μαςΡομά ζουν πολλές δεκαετίες στην Λευκάδα και ο καταυλισμός τους στις Αλυκές δημιουργήθηκε πολύ πριν εκλεγεί ο Δήμαρχος που όπως όλοι οι αιρετοί θα είναι περαστικός από την θέση που καθορίζει την ζωή και τα δικαιώματα στην ζωή δεκάδων ανθρώπων! Οι Ρομά μπορούν να είναι πολύ ενεργά και χρήσιμα μέλη στην κοινωνία μας! Σε μια Ευρώπη που μαστίζεται από το δημογραφικό πρόβλημα, που γερνάει ο νεανικότερος πληθυσμός είναι αυτός των Ρομά! Η κοινωνική ένταξη, η ισότητα, η κοινωνική συνοχή, η ενδυνάμωση των συμπολιτών μας Ρομά είναι υποχρέωσή μας!
Χρειάστηκε μακρόχρονος αγώνας ενεργών πολιτών και κοινωνικών οργανώσεων με την συνδρομή του Συνήγορου του Πολίτη και τις αποφάσεις του ΕΔΔΑ (Ευρωπαίκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου) για την προστασία των οικογενειών Ρομά από την απόπειρα Διοικητικής Αποβολής από τον καταυλισμό τους στις Αλυκές. Έτσι με πολύ χαρά δέχτηκα την πρόσκληση να λάβω μέρος στο τριήμερο εργασιών (work shop) «κοινοτικές πρωτοβουλίες: Προς την βιωσιμότητα και τον (κοινωνικό) Αντίκτυπο», που οργάνωσαν η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Συμβούλιο της Ευρώπης στο πλαίσιο του κοινού προγράμματος ROMACT – Οικοδόμηση ικανοτήτων για την Ένταξη των Ρομά σε τοπικό επίπεδο!
Η ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Fougaro Artcenter στο Ναύπλιο συγκέντρωσε εκπροσώπους της τοπικής αυτοδιοίκησης, εμπειρογνώμονες, στελέχη φορέων και μέλη κοινοτήτων Ρομά, με στόχο την ανταλλαγή εμπειριών και την ανάπτυξη βιώσιμων πρωτοβουλιών κοινωνικής ένταξης. Μάταια αναζήτησα στους συμμετέχοντες εκπροσώπους του Δήμου Λευκάδας, της Περιφέρειας και των αρμόδιων υπηρεσιών (Υγείας, Εκπαίδευσης, Πρόνοιας, Κοινωνικής Προστασίας κλπ)!
Προς τιμή για το έργο τους, αλλά και προς προβλημαρισμό, εντροπιασμό και παραδειγματισμό για την απουσία μας, συμμετείχαν και στήριξαν ουσιαστικά τις τριήμερες εργασίες οι:
# Ana Oprisan Προϊσταμένη της Μονάδας Θεματικής Συνεργασίας του Συμβουλίου τις Ευρώπης!
# Γεώργιος Τσιάκαλος Εθνικός Συντονιστής του ROMACT στην Ελλάδα!
# Γεώργιος Σταμάτης Γενικός Εισηγητής της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης για τους Ρομά και τους ταξιδευτές, βουλευτής του Ελληνικού Κοινοβουλίου!
# Ελένη Τσετσεκού Επικεφαλής της Διεύθυνσης Ρομά και ταξιδευτών του Συμβουλίου της Ευρώπης!
# Φωτινή Βλαχάκη, Γενική Γραμματεία Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Καταπολέμησης της Φτώχειας (Εθνικό σημείο επαφής για τους Ρομά)!
# Μαρία Οικονομάκου Αντιπεριφεριάρχης Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Αρωγής Περιφέρειας Πελοπονήσου!
# Δημήτρης Ορφανός Δήμαρχος Ναυπλιέων!
# Παναγιώτης Μαριέτης Δήμαρχος Μεγαρέων!
# Κώστας Ευθυμίου Αντιδήμαρχος Δήμου Χαλανδρίου!
# Ηλίας Ευσταθόπουλος Αντιδήμαρχος Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Πρόνοιας Δήμου Ήλιδας!
# Βαρβάρα Δάκου Προϊσταμένη Διεύθυνσης Κοινωνικής Πολιτικής και Δημόσιας Υγείας Δήμου Τρικκαίων!
# Δημήτρης Παπαγιάννης Προϊστάμενος Κοινωνικής Προστασίας, Παιδείας, Απασχόλησης, Πολιτισμού, Αθλητισμού και Τουρισμού Δήμου Μεγαρέων!
# Νίκος Μπατζαλής Διευκολυντής ROMACT, Ειδικός Σύμβουλος Δημάρχου Ήλιδας!
# Νίκος Μακρής Διευκολυντής ROMACT, Διαμεσολαβητής Ρομά του παραρτήματος Ρομά Μεγάρων!
# Ελένη Δεσιώτου Σύλλογος Ελλήνων Διαμεσολαβητών Ρομά!
# Αντιγώνη Οικονομοπούλου Εμπειρογνώμονας ROMACT!
# Αλεξάνδρα καραμπέλη Εμπειρογνώμονας ROMACT!
# Μανώλης Ράπτης ΕΕΤΑΑ!
# Μανώλης Τσάτσος Πρόεδρος Δ.Σ. Trikala Green!
Κεντρικός άξονας των εργασιών αποτέλεσε η ενίσχυση της ενεργού συμμετοχής των κοινοτήτων Ρομά στον σχεδιασμό και την υλοποίηση δράσεων που προάγουν την απασχόληση, την εκπαίδευση, την Υγεία,την κοινωνική οικονομία και τη συνεργασία με την τοπική αυτοδιοίκηση. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις δυνατότητες αξιοποίησης χρηματοδοτικών εργαλείων, στη δημιουργία κοινωνικών συνεταιριστικών επιχειρήσεων και στη διαμόρφωση ρεαλιστικών επιχειρηματικών σχεδίων που μπορούν να οδηγήσουν σε σταθερές θέσεις εργασίας και βιώσιμη ανάπτυξη.
Παρουσιάστηκαν οι διαθέσιμες δυνατότητες υποστήριξης και χρηματοδότησης των Ρομά για πρωτοβουλίες κοινωνικής οικονομίας και δράσεις τοπικής ένταξης συμπεριλαμβανομένων των Κοινωνικών Συνεταιριστικών Επιχειρήσεων (Κοιν.Σ.Επ)!
Κατά τη διάρκεια της ημερίδας παρουσιάστηκαν καλές πρακτικές από την Ελλάδα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη λειτουργία της κοινωνικής επιχείρησης «Prasinotechniki», η οποία αναπτύχθηκε μέσα από τη συνεργασία της κοινότητας Ρομά με τον Δήμο Χαλανδρίου. Η εμπειρία αυτή ανέδειξε τη σημασία της εμπιστοσύνης, της θεσμικής υποστήριξης και της στενής συνεργασίας μεταξύ των τοπικών αρχών και των ίδιων των πολιτών για την επιτυχή υλοποίηση κοινωνικών επιχειρηματικών εγχειρημάτων.
Η Διαβούλευση επιβεβαίωσε ότι η κοινωνική ένταξη δεν αποτελεί μόνο ζήτημα κοινωνικής πολιτικής, αλλά και αναπτυξιακή προτεραιότητα για τις τοπικές κοινωνίες. Η αξιοποίηση των δεξιοτήτων των μελών των κοινοτήτων Ρομά, η δημιουργία ευκαιριών απασχόλησης και η ανάπτυξη κοινωνικών επιχειρήσεων μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων και στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής.
Δεν μπορεί να υπάρξουν βιώσιμες λύσεις αν δεν τις μιλήσεις και δεν τις σχεδιάσεις με τις κοινώτητες των άμεσα εμπλεκομένων Ρομά! Δύσκολο αλλά όχι ακατόρθωτο, αρκετά φιλόδοξο αλλά και απαραίτητο εγχείρημα!
Εξετάζοντας την σημερινή κατάσταση των παιδιών Ρομά στην Ελλάδα διεπιστώνεται η ανάγκη επείγουσας δράσης από τους Δήμους γιατί η στεγαστική ανασφάλεια, η φτώχεια, ο αποκλεισμός από την εκπαίδευση και η περιορισμένη πρόσβαση στις υπηρεσίες εξακολουθούν να επηρεάζουν τα δικαιώματα, την ασφάλεια και την ευημερία τους!
Οι δράσεις του προγράμματος ROMACT αναδεικνύουν ότι η συνεργασία μεταξύ ευρωπαϊκών θεσμών, τοπικής αυτοδιοίκησης και των ίδιων των κοινοτήτων Ρομά αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επίτευξη ουσιαστικών και μακροπρόθεσμων αποτελεσμάτων. Μέσα από την ανταλλαγή εμπειριών, την τεχνική υποστήριξη και τη δημιουργία τοπικών συνεργειών, διαμορφώνονται οι προϋποθέσεις για πρωτοβουλίες με πραγματικό κοινωνικό και οικονομικό αντίκτυπο.
Τι όμορφος δρόμος, με πολύπλευρα και ουσιαστικά οφέλη κοινωνικής προσφοράς! Ένας δρόμος που ίσως μας αξιώσει, την κρίσιμη ώρα, να μην ακούσουμε το λόγο του Ευαγγελίου:
«Άστεγος Ρομά ήμουν, σε καλύβα μέσα στη χωματερή, και δεν με επισκεφθήκατε· δίψασα και δεν μου δώσατε νερό· έζησα στο σκοτάδι, χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, και δεν με ηλεκτροδοτήσατε· σε κίνδυνο ζωής ήμουν και δεν με περιθάλψατε· τα παιδιά μου μεγάλωσαν χωρίς ίσες ευκαιρίες, χωρίς εκπαίδευση, χωρίς προοπτική και…»
Η κοινωνία μας δεν κρίνεται από τον τρόπο που μεταχειρίζεται τους ισχυρούς, αλλά από τον τρόπο που στέκεται δίπλα στους πιο αδύναμους.Οι Ρομά της Λευκάδας δεν ζητούν προνόμια. Ζητούν όσα προβλέπει το Σύνταγμα, η νομοθεσία, οι διεθνείς συμβάσεις και, πάνω απ’ όλα, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Η κοινωνική ένταξη δεν είναι πράξη φιλανθρωπίας ούτε ελεημοσύνης. Είναι πράξη δικαιοσύνης, δημοκρατίας, σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επένδυση στο μέλλον της τοπικής κοινωνίας.
Οι λύσεις υπάρχουν.Τα χρηματοδοτικά εργαλεία υπάρχουν.Τα επιτυχημένα παραδείγματα από άλλους δήμους υπάρχουν.Εκείνο που εξακολουθεί να λείπει είναι η πολιτική μας βούληση.
Και τελικά, οι πολίτες δεν θα κρίνουν τους αιρετούς από τα λόγια τους, αλλά από όσα έπραξαν ή επέλεξαν να μην πράξουν.Η ιστορία δικαιώνει μόνο τις πράξεις.
Μιχαήλ Μαραγκάκης
Εκπαιδευτικός
.